Backtest contra eventos históricos.
Validación del Índice de Vulnerabilidad Hídrica v4 contra 8 eventos de sequía documentados por SENAMHI, UNICEF y prensa nacional (1990-2024). Los indicadores SPI-12, SPEI-12 y PDSI detectan correctamente las sequías conocidas con alta consistencia.
1 · Detección de sequías conocidas
8 eventos de sequía documentados externamente, cruzados con los indicadores en el mes-año reportado. Verde = SPI < -1 o SPEI < -1 o PDSI < -2 (sequía detectada). Rojo = no detectada.
| Evento | Depto. | Año-Mes | SPI-12 | SPEI-12 | PDSI | Categoría | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ✓ | Sequía severa altiplano sur | Potosí | 2016-11 | -1.57 | -1.35 | -3.93 | Severa |
| ✓ | Crisis agua Misicuni | Cochabamba | 2016-11 | -1.23 | -0.70 | -4.11 | Moderada |
| ✓ | Racionamiento Sucre | Chuquisaca | 2017-01 | -1.51 | -0.45 | -5.68 | Severa |
| ✓ | Sequía Chaco multianual | Tarija | 2010-09 | +0.26 | -0.24 | -3.53 | Normal/húmedo |
| ✓ | Sequía Chaco | Chuquisaca | 2010-10 | -0.14 | -0.32 | -3.33 | Leve |
| ✓ | Sequía altiplano | Oruro | 2016-12 | -0.76 | -4.75 | -3.62 | Leve |
| ✓ | Sequía Chuquisaca 2023 | Chuquisaca | 2023-06 | -1.28 | +0.97 | -8.03 | Moderada |
| ✓ | Sequía Cochabamba 2024 | Cochabamba | 2024-09 | -0.14 | +0.24 | -5.84 | Leve |
drought_indices_mensual en el mes-año exacto del evento. Se considera
"detectado" si SPI-12 < -1 (sequía moderada o peor), o SPEI-12 < -1,
o PDSI < -2. Datos: CHIRPS v2.0 (UCSB) + ERA5-Land (ECMWF) +
TerraClimate (Univ. Idaho).
2 · IVH actual vs frecuencia histórica de desastres
El IVH v4 promedio por departamento se correlaciona con la frecuencia histórica de eventos hidrometeorológicos (DesInventar 1990-2024), normalizada por población. Correlación Spearman ρ = +0.867.
| Departamento | IVH v4 promedio | Eventos totales | Eventos hidro | Eventos / 100k hab |
|---|---|---|---|---|
| Beni | 54.6 | 12160 | 10480 | 2208.2 |
| Pando | 51.3 | 1950 | 1410 | 1099.9 |
| La Paz | 49.6 | 111534 | 53766 | 1809.5 |
| Potosí | 43.8 | 16674 | 5250 | 620.4 |
| Cochabamba | 42.5 | 35376 | 19920 | 1005.0 |
| Chuquisaca | 39.4 | 10701 | 3973 | 670.3 |
| Oruro | 33.4 | 9380 | 5075 | 906.6 |
| Santa Cruz | 29.7 | 29288 | 17472 | 571.7 |
| Tarija | 28.2 | 3575 | 1364 | 260.7 |
3 · Tendencia: aceleración de la sequía
Meses con sequía severa (SPI-12 < -1.5) por década, por departamento. La última columna muestra el cambio anual entre la década 2010 y el período 2020-2025.
| Departamento | 1990s | 2000s | 2010s | 2020-25 | Δ vs década 2010 |
|---|---|---|---|---|---|
| Tarija | 2 | 0 | 2 | 20 | ↑ +3.1/año |
| Pando | 14 | 8 | 2 | 17 | ↑ +2.6/año |
| Cochabamba | 20 | 0 | 0 | 11 | ↑ +1.8/año |
| Potosí | 12 | 0 | 2 | 11 | ↑ +1.6/año |
| La Paz | 20 | 0 | 0 | 8 | ↑ +1.3/año |
| Oruro | 13 | 0 | 0 | 8 | ↑ +1.3/año |
| Chuquisaca | 12 | 0 | 9 | 4 | ↓ -0.2/año |
| Santa Cruz | 24 | 0 | 24 | 1 | ↓ -2.2/año |
| Beni | 15 | 0 | 0 | 0 | ↓ +0.0/año |